Pensioen is een van de weinige grote veranderingen die je jaren van tevoren kunt zien aankomen. Misschien weet je ongeveer wanneer het gebeurt, en heb je al sterke ideeën over hoe je het wilt laten eruitzien. Dat maakt het een natuurlijk onderwerp voor een brief.
Dit artikel gaat over schrijven aan de persoon die je op je eerste pensioenmaandag bent. Geld hoort bij een financieel adviseur en blijft buiten deze brief. Deze gaat over hoe de dagen eruitzien: wie je ziet, wat je doet en wat je wilt bewaren van het leven dat je nu hebt.
Een verandering die onderzoekers beschrijven
Psychologen hebben onderzocht hoe onze doelen verschuiven naarmate we voelen dat de tijd korter wordt. In 1999 publiceerden Laura Carstensen, Derek Isaacowitz en Susan Charles “Taking time seriously: A theory of socioemotional selectivity” in American Psychologist.
De theorie stelt dat ons tijdsbesef een fundamentele rol speelt bij de sociale doelen die we nastreven: met wie we onze uren willen doorbrengen, en wat we van die tijd willen. Als de tijd open lijkt, geven mensen meestal voorrang aan doelen die om kennis opdoen draaien. Als de tijd beperkt lijkt, schuiven emotionele doelen, zoals betekenisvolle momenten met mensen die we belangrijk vinden, naar voren.
Wat dit betekent voor je dagen
De auteurs lieten ook zien dat het tijdsbesef kan veranderen. Ook bij jongere mensen verschuiven sociale doelen wanneer er tijdsgrenzen worden opgelegd, dus het patroon gaat niet alleen over leeftijd. Of pensioen dit bij jou doet, is jouw eigen experiment; het artikel stelt alleen dat tijdsgrenzen, ongeacht hun oorsprong, doelen laten verschuiven.
Je hoeft de theorie niet als voorspelling te accepteren. Ze is wel een handig kader voor een vraag die het waard is om te stellen: welke delen van je huidige leven worden belangrijker als de werkdagen voorbij zijn, en welke minder? De antwoorden verschillen per persoon, en niemand kan je het jouwe vertellen.
Vragen voor de brief
Stel je je eerste pensioenmaandag voor. Geen wekker, nergens hoeven te zijn. Vraag dan aan degene die hem beleeft:
- Wie zie je in een week?
- Wat zit er in een gewone doordeweekse dag, nu die van jou zijn?
- Welke vriendschap van je werk heb je meegenomen?
- Wat mis je niet meer, en wat had je niet verwacht te missen?
- Waar breng je je ochtenden door?
- Welk ritueel uit je werkende leven heb je bewust behouden?
- Wat laat je lichaam je nu doen dat je verrast?
Houd je vragen concreet. “Ben je gelukkig?” nodigt uit tot een kort antwoord. “Met wie heb je gisteren gepraat?” nodigt uit tot een echt antwoord.
Wat je in de brief zet
Begin met het heden. Beschrijf je leven nu in gewone bewoordingen: je dagen, je collega’s, de reis naar je werk, het project waar je moe van bent en het project waar je dol op bent. Deze details verdwijnen snel zodra de routine stopt.
Zeg daarna wat je wilt bewaren. Dat kan iemand zijn die je alleen op je werk ziet, of een gewoonte om in de lunchpauze te wandelen, of het gevoel nuttig te zijn. Zeg waar je naar uitkijkt en wat je een beetje vreest. Pensioen is een verlies én een winst, en je toekomstige zelf zal een eerlijke mix herkennen.
Je kunt ook verder kijken dan de eerste jaren. Wat hoop je dat de persoon die je op je tachtigste bent, zich herinnert? Wat wil je dat die persoon vergeeft? Zet er een of twee regels van in deze brief. Als je 60 of ouder bent, kun je die persoon zelfs een eigen brief sturen, want je kunt data tot 20 jaar vooruit kiezen.
Blijf binnen wat je weet
Voorspellingen over je eigen toekomstige dagen zijn onbetrouwbaar, dus houd ze los. Je weet misschien zeker dat je elke ochtend gaat tuinieren, en dan blijkt dat je de kou haat. Je denkt misschien dat je gaat reizen, en ontdekt dan dat je het heerlijk vindt om thuis te blijven.
De brief werkt het best als een reeks vragen en eerlijke hoop, niet als een schema. Je gepensioneerde zelf glimlacht misschien om wat je vermoedde, en die glimlach hoort erbij.
Waar de brief ophoudt
De brief geeft geen advies over pensioenen, spaargeld of gezondheidszorg. Dat zijn beslissingen voor een financieel adviseur, een arts of een andere deskundige die je vertrouwt. En hij belooft niet dat pensioen gelukkig zal zijn. Mensen gaan er op veel verschillende manieren doorheen, en sommigen vinden het moeilijker dan ze verwachtten.
Als je je zorgen maakt over de verandering, kan schrijven je helpen zien wat er achter die zorg zit. Als de zorg groot is, is het de moeite waard om met iemand te praten die je vertrouwt.
Hoe ver vooruit
Kies een datum een paar maanden nadat je verwacht met pensioen te gaan. Dat geeft je tijd om te wennen, en dan kun je de vragen beantwoorden met wat ervaring. Als je geleidelijk wilt stoppen, reken dan vanaf je laatste voltijdweek. Je kunt tot 20 jaar vooruit kiezen. Als pensioen verder weg is dan dat, schrijf dan naar een dichterbij gelegen mijlpaal, zoals het jaar dat je vijftig wordt, en schrijf deze brief zodra de datum binnen bereik komt.
Denk bij zo’n verre datum na over het e-mailadres. Gebruik geen werkadres, want die mailbox kan verdwijnen als je met pensioen gaat. Kies een adres dat je naar verwachting lang zult hebben, en noteer ergens anders dat de brief onderweg is. We sturen de brief per e-mail op de dag die je kiest, tussen 8.00 uur en 12.00 uur in je tijdzone, en zodra hij is opgeslagen, kunnen de woorden niet meer veranderen.
Lezen, een paar maanden later
Lees hem op je eerste rustige ochtend. Je glimlacht misschien, of voelt een steek, bij wat je schreef over de persoon die je vroeger was. Beantwoord daarna de vragen. Als de antwoorden dun aanvoelen, geef jezelf een paar maanden en schrijf een antwoord.
Je kunt de brief ook gebruiken als startpunt voor een gesprek. Als je je plannen deelt met een partner of met vrienden, kan hardop voorlezen een gesprek op gang brengen waar een agenda niet toe komt.
Een brief met vier jaar te gaan
Hoi, toekomstige ik,
Het is een donderdag in maart en ik heb eenendertig jaar voor de klas achter de rug en nog vier te gaan. Ik hou nog steeds van de eerste tien minuten van de dag, als het gebouw leeg is. Ik ben bang voor de stilte. Tegen de tijd dat je dit leest, hoop ik dat je nog steeds om de week op vrijdag Jo uit de docentenkamer ziet. Hoe klinkt je eerste september zonder de bel? Met wie praat je op een gewone woensdag? Wees niet te streng voor me. Ik zal het geprobeerd hebben.
[je naam]
Wil je de opbouw lenen: één regel over je werkende leven nu, één angst, één genoemde persoon, één vraag en één vriendelijk verzoek.
Schrijf nu je brief
Stel je je eerste pensioenmaandag voor en schrijf drie vragen op voor de persoon die die dag beleeft. Beschrijf je werkende leven zoals het er vandaag uitziet, noem één ding dat je wilt bewaren en één ding waar je zenuwachtig voor bent. Kies een datum een paar maanden nadat je verwacht met pensioen te gaan, en plan hem in.
