Nghỉ hưu là một trong số ít thay đổi lớn mà bạn có thể thấy trước từ nhiều năm trước. Bạn có thể biết đại khái khi nào nó sẽ đến, và có thể đã có những suy nghĩ rõ ràng về việc mình muốn nó trông như thế nào. Điều đó khiến nghỉ hưu trở thành một chủ đề rất tự nhiên cho một lá thư.
Bài viết này nói về việc viết cho người bạn sẽ là vào ngày thứ Hai đầu tiên sau khi nghỉ hưu. Tiền bạc thuộc về cố vấn tài chính và không nằm trong lá thư này. Thư này nói về chất liệu của những ngày thường: bạn gặp ai, bạn làm gì, và bạn hy vọng giữ lại điều gì từ cuộc sống hiện tại.
Một thay đổi mà các nhà nghiên cứu mô tả
Các nhà tâm lý học đã nghiên cứu cách mục tiêu của chúng ta thay đổi khi ta cảm thấy thời gian ngày càng ngắn lại. Năm 1999, Laura Carstensen, Derek Isaacowitz và Susan Charles đăng bài “Taking time seriously: A theory of socioemotional selectivity” trên tạp chí American Psychologist.
Lý thuyết này cho rằng cảm nhận của chúng ta về thời gian đóng vai trò cơ bản trong các mục tiêu xã hội mà ta theo đuổi: ta muốn dành giờ của mình với ai, và muốn nhận được gì từ khoảng thời gian đó. Khi thời gian có vẻ còn rộng mở, người ta có xu hướng ưu tiên các mục tiêu tích lũy kiến thức. Khi thời gian có vẻ hữu hạn, các mục tiêu cảm xúc, chẳng hạn những khoảnh khắc ý nghĩa với những người mình quan tâm, sẽ được đưa lên hàng đầu.
Điều này có nghĩa gì với những ngày của bạn
Các tác giả cũng cho thấy cảm nhận về thời gian có thể thay đổi. Mục tiêu xã hội cũng dịch chuyển ở những người trẻ hơn khi được đặt ra giới hạn thời gian, nên mô hình này không chỉ liên quan đến tuổi tác. Việc nghỉ hưu có làm điều đó với bạn hay không là một thí nghiệm riêng của bạn; luận điểm của bài báo chỉ là các giới hạn thời gian, dù xuất phát từ đâu, đều làm dịch chuyển mục tiêu.
Bạn không cần chấp nhận lý thuyết này như một dự báo. Nó là một khung hữu ích cho một câu hỏi đáng để đặt ra: phần nào trong cuộc sống hiện tại sẽ quan trọng hơn khi những ngày làm việc không còn nữa, và phần nào sẽ ít quan trọng hơn? Câu trả lời khác nhau với mỗi người, và không ai có thể nói thay bạn.
Câu hỏi cho lá thư
Hãy tưởng tượng ngày thứ Hai đầu tiên sau khi nghỉ hưu. Không đồng hồ báo thức, không nơi nào bắt buộc phải có mặt. Rồi hãy hỏi người đang sống ngày ấy:
- Trong một tuần, bạn gặp những ai?
- Một ngày trong tuần bình thường giờ chứa những gì, khi các ngày trong tuần đã là của riêng bạn?
- Tình bạn nào từ nơi làm việc bạn đã giữ lại được?
- Bạn đã thôi nhớ điều gì, và điều gì bạn không ngờ lại nhớ?
- Bạn dành buổi sáng ở đâu?
- Thói quen nào từ đời làm việc bạn đã giữ lại một cách có chủ đích?
- Cơ thể bạn giờ cho phép làm những việc gì khiến chính bạn ngạc nhiên?
Hãy giữ câu hỏi thật cụ thể. “Bạn có vui không?” chỉ mời một câu trả lời ngắn. “Hôm qua bạn đã nói chuyện với ai?” mời một câu trả lời thật.
Nên đưa gì vào thư
Bắt đầu từ hiện tại. Mô tả cuộc sống của bạn lúc này bằng những lời giản dị: những ngày của bạn, đồng nghiệp, quãng đường đi làm, dự án bạn đang mệt mỏi và dự án bạn yêu thích. Những chi tiết này biến mất rất nhanh khi nhịp sinh hoạt ấy kết thúc.
Sau đó hãy nói bạn muốn giữ lại điều gì. Có thể là một người bạn mà bạn chỉ gặp ở chỗ làm, hoặc thói quen đi bộ lúc nghỉ trưa, hoặc cảm giác mình còn có ích. Hãy nói bạn mong chờ điều gì, và điều gì khiến bạn hơi sợ. Nghỉ hưu vừa có mất mát vừa có được, và bản thân trong tương lai sẽ nhận ra sự pha trộn thật lòng ấy.
Bạn cũng có thể nghĩ xa hơn những năm đầu. Bạn hy vọng người bạn sẽ là lúc tám mươi tuổi sẽ nhớ điều gì? Bạn muốn họ tha thứ điều gì? Hãy đặt một hoặc hai dòng về điều đó vào lá thư này. Nếu bạn từ 60 tuổi trở lên, bạn thậm chí có thể viết cho người ấy một lá thư riêng, vì bạn có thể chọn ngày gửi xa tới 20 năm nữa.
Chỉ viết trong phạm vi bạn biết
Những dự đoán về các ngày sắp tới của chính bạn thường không đáng tin, nên hãy giữ chúng ở mức linh hoạt. Bạn có thể chắc chắn rằng mình sẽ làm vườn mỗi sáng, rồi lại thấy mình ghét cái lạnh. Bạn có thể nghĩ mình sẽ đi du lịch, rồi phát hiện mình thích ở nhà hơn.
Lá thư hoạt động tốt nhất như một tập hợp các câu hỏi và những hy vọng thật thà, chứ không phải một lịch trình. Phiên bản đã nghỉ hưu của bạn có thể mỉm cười trước những điều bạn đoán, và nụ cười ấy chính là một phần ý nghĩa của lá thư.
Lá thư dừng lại ở đâu
Thư sẽ không đưa ra lời khuyên về lương hưu, tiết kiệm hay chăm sóc sức khỏe. Những quyết định đó thuộc về một cố vấn tài chính, một bác sĩ hoặc một chuyên gia đáng tin cậy. Và thư cũng không hứa rằng nghỉ hưu sẽ hạnh phúc. Mọi người trải qua nó theo nhiều cách, và có người thấy nó khó hơn họ tưởng.
Nếu bạn lo về sự thay đổi này, việc viết có thể giúp bạn thấy điều gì nằm sau nỗi lo. Nếu nỗi lo lớn, hãy nói chuyện với một người bạn tin tưởng.
Đặt ngày gửi bao xa
Hãy chọn một ngày vài tháng sau ngày bạn dự kiến nghỉ hưu. Điều đó cho bạn thời gian để ổn định, và bạn sẽ có thể trả lời các câu hỏi với chút kinh nghiệm. Nếu bạn định dừng làm việc dần dần, hãy tính từ tuần làm việc toàn thời gian cuối cùng. Ngày gửi có thể cách hiện tại tối đa 20 năm. Nếu việc nghỉ hưu còn xa hơn thế, hãy viết cho một cột mốc gần hơn, chẳng hạn năm bạn tròn năm mươi tuổi, và viết lá thư này khi ngày đó nằm trong giới hạn 20 năm.
Với một ngày xa như vậy, hãy cân nhắc địa chỉ email. Đừng dùng email công việc, vì hộp thư đó có thể bị đóng khi bạn nghỉ hưu. Hãy chọn một địa chỉ mà bạn dự kiến sẽ giữ được lâu dài, và ghi ở một nơi khác rằng lá thư đang trên đường đến. Chúng tôi gửi thư vào ngày bạn chọn, từ 8:00 đến trưa theo múi giờ của bạn, và sau khi lưu, nội dung không thể thay đổi.
Đọc lại sau vài tháng
Hãy đọc vào buổi sáng yên tĩnh đầu tiên. Bạn có thể mỉm cười, hoặc thấy nhói lòng, trước những gì mình đã viết về con người bạn từng là. Sau đó hãy trả lời các câu hỏi. Nếu câu trả lời còn sơ sài, hãy cho mình vài tháng và viết một lá thư hồi đáp.
Bạn cũng có thể dùng lá thư làm điểm khởi đầu cho một cuộc trò chuyện. Nếu bạn chia sẻ kế hoạch với bạn đời hay một người bạn, đọc thư thành tiếng có thể mở ra một cuộc nói chuyện mà một cuốn lịch sẽ không bao giờ mở ra được.
Một lá thư khi còn bốn năm nữa
Chào bản thân trong tương lai,
Hôm nay là một ngày thứ Năm của tháng Ba. Mình đã có ba mươi mốt năm đứng lớp sau lưng và còn bốn năm nữa. Mình vẫn yêu mười phút đầu tiên của ngày, khi tòa nhà còn trống. Mình sợ sự im lặng. Khi bạn đọc thư này, mình hy vọng bạn vẫn gặp Jo ở phòng giáo viên cứ hai thứ Sáu một lần. Tháng Chín đầu tiên của bạn không có tiếng chuông nghe ra sao? Bạn nói chuyện với ai vào một buổi thứ Tư bình thường? Hãy nhẹ tay với mình. Mình đã cố gắng rồi.
[tên của bạn]
Để mượn cấu trúc ấy: một dòng về đời làm việc của bạn lúc này, một nỗi sợ, một người được nêu tên, một câu hỏi và một lời nhờ nhẹ nhàng.
Viết thư của bạn ngay bây giờ
Hãy hình dung ngày thứ Hai đầu tiên sau khi nghỉ hưu, và viết ra ba câu hỏi cho người đang sống ngày ấy. Mô tả đời làm việc của bạn như hiện tại, nêu tên một điều bạn hy vọng giữ lại và một điều bạn đang lo lắng. Chọn một ngày vài tháng sau khi bạn dự kiến nghỉ hưu, rồi gửi đi.
