Emeklilik, yıllar öncesinden gelişini görebildiğin birkaç büyük değişimden biri. Ne zaman olacağını kabaca biliyor olabilirsin ve nasıl görünmesini istediğine dair güçlü fikirlerin de olabilir. Bu da onu bir mektup için doğal bir konu yapıyor.
Bu yazı, emekli olduğun ilk pazartesi gününde yaşayacak kişiye yazmakla ilgili. Para, bir finans danışmanına aittir ve bu mektubun dışında kalır. Bu mektup günlerin dokusuyla ilgili: kimleri görüyorsun, ne yapıyorsun ve şu anki hayatından neyi korumak istiyorsun.
Araştırmacıların tarif ettiği bir değişim
Psikologlar, zamanın azaldığını hissettikçe hedeflerimizin nasıl değiştiğini inceledi. 1999’da Laura Carstensen, Derek Isaacowitz ve Susan Charles, “Taking time seriously: A theory of socioemotional selectivity” başlıklı makaleyi American Psychologist dergisinde yayımladı.
Teori, zaman algımızın peşinde koştuğumuz sosyal hedeflerde temel bir rol oynadığını öne sürer: saatlerimizi kiminle geçirmek istediğimizi ve o zamandan ne beklediğimizi. Zaman sonu açık gibi hissedildiğinde, insanlar bilgi edinmeyle ilgili hedeflere öncelik verme eğilimindedir. Zaman sınırlı hissedildiğinde ise duygusal hedefler, örneğin önemsediğimiz insanlarla geçirilen anlamlı anlar, öne çıkar.
Bunun günlerin için anlamı
Yazarlar ayrıca zaman algısının değişebileceğini de gösterdi. Zaman sınırları getirildiğinde genç insanlarda da sosyal hedefler değişir; bu yüzden örüntü yalnızca yaşla ilgili değildir. Emekliliğin sende bunu yapıp yapmayacağı ise senin kendi deneyin. Makalenin iddiası yalnızca şu: zaman sınırları, kaynakları ne olursa olsun, hedefleri değiştirir.
Teoriyi bir öngörü olarak kabul etmek zorunda değilsin. Sorulmaya değer bir soru için yararlı bir çerçeve bu: çalışma günleri bittiğinde, şu anki hayatının hangi parçaları daha çok önem kazanacak, hangileri daha az? Cevaplar herkes için farklı ve kimse senin cevabını sana söyleyemez.
Mektup için sorular
Emekli olduğun ilk pazartesiyi hayal et. Alarm yok, gidecek bir yer yok. Sonra o günü yaşayan kişiye sor:
- Bir hafta içinde kimi görüyorsun?
- Hafta içi artık senin olduğuna göre, sıradan bir hafta içi gününde neler var?
- İş yerinden gelen hangi arkadaşlığı sürdürdün?
- Neyin özlemini çekmeyi bıraktın, neyi özleyeceğini hiç düşünmemiştin?
- Sabahlarını nerede geçiriyorsun?
- Çalışma hayatından hangi ritüeli bilerek sürdürdün?
- Bedenin artık neyi yapmana izin veriyor ve bu seni şaşırtıyor?
Sorularını somut tut. “Mutlu musun?” kısa bir cevabı davet eder. “Dün kiminle konuştun?” gerçek bir cevabı davet eder.
Mektuba ne koymalı?
Şimdiki zamanla başla. Hayatını şu an sade bir dille anlat: günlerini, iş arkadaşlarını, işe gidiş yolunu, bıktığın projeyi de, sevdiğini de. Rutin bittiğinde bu ayrıntılar hızla kaybolur.
Sonra korumak istediğini yaz. Belki yalnızca işte gördüğün bir arkadaş, belki öğle yemeğinde yürüme alışkanlığın, belki de kendini yararlı hissetmen. Dört gözle beklediğin şeyi ve biraz korktuğun şeyi yaz. Emeklilik bir kayıp olduğu kadar bir kazançtır; gelecekteki sen bu dürüst karışımı tanıyacak.
İlk yılların ötesini de düşünebilirsin. Seksen yaşındaki halinin neyi hatırlamasını istersin? Onun neyi affetmesini istiyorsun? Bu mektuba bunlardan bir iki satır ekle. 60 yaşında ya da daha büyüksen, o kişiye kendi mektubunu bile gönderebilirsin, çünkü tarihler en fazla 20 yıl ilerisine ayarlanabilir.
Bildiklerinin içinde kal
Kendi gelecek günlerine dair tahminler güvenilmezdir, bu yüzden onları gevşek tut. Her sabah bahçeyle uğraşacağından emin olabilirsin, sonra soğuktan nefret ettiğini fark edersin. Seyahat edeceğini sanabilirsin, sonra evde kalmayı sevdiğini keşfedersin.
Mektup bir plan değil, bir dizi soru ve dürüst umut olarak en iyi işe yarar. Emekli halin tahmin ettiklerine gülümseyebilir; bu gülümseme de işin bir parçası.
Mektubun durduğu yer
Emekli maaşları, birikimler ya da sağlık hizmetleri hakkında tavsiye vermez. Bu kararlar bir finans danışmanına, bir doktora ya da güvendiğin bir uzmana aittir. Emekliliğin mutlu geçeceğini de vaat etmez. İnsanlar bu dönemi birçok farklı biçimde yaşar; bazıları onu beklediklerinden daha zor bulur.
Değişim konusunda endişeleniyorsan, yazmak endişenin arkasında ne olduğunu görmene yardımcı olabilir. Endişe büyükse, güvendiğin biriyle konuşmaya değer.
Ne kadar ileri
Emekli olmayı beklediğin tarihten birkaç ay sonrasına bir tarih seç. Bu, yerleşmen için zaman tanır ve soruları biraz deneyimle yanıtlayabilirsin. Yavaş yavaş bırakmayı planlıyorsan, son tam zamanlı haftandan say. Tarihler en fazla 20 yıl ileri olabilir. Emeklilik bundan daha uzaktaysa, daha yakın bir dönüm noktasına, örneğin elli yaşına bastığın yıla yaz; tarih bu sınırın içine girdiğinde bu mektubu yaz.
Bu kadar uzak bir tarih için e-posta adresini düşün. İş adresini kullanma, çünkü emekli olduğunda o posta kutusu kapanmış olabilir. Uzun süre sahip olmayı beklediğin bir adres seç ve mektubun geleceğini başka bir yere not et. Seçtiğin günde, senin saat diliminde saat 08.00 ile öğle arasında mektubu sana e-postayla göndereceğiz; kaydedildikten sonra sözcükler değiştirilemez.
Birkaç ay sonra okumak
Mektubu ilk sakin sabahında oku. Eskiden olduğun kişi hakkında yazdıklarına gülümseyebilir ya da bir sızı hissedebilirsin. Sonra soruları yanıtla. Cevaplar ince gelirse, kendine birkaç ay ver ve bir yanıt yaz.
Mektubu bir konuşmanın başlangıcı olarak da kullanabilirsin. Planlarını bir partnerinle ya da bir arkadaşınla paylaşıyorsan, mektubu yüksek sesle okumak, takvimin asla başlatamayacağı bir sohbeti başlatabilir.
Dört yılı kalmış bir mektup
Merhaba, gelecekteki ben,
Bugün Mart ayında bir perşembe. Arkamda otuz bir yıllık sınıf hayatı var, önümde dört yıl. Hâlâ günün ilk on dakikasını seviyorum, bina boşken. Sessizlikten korkuyorum. Bunu okuduğunda, umarım hâlâ iki haftada bir Cuma günü öğretmenler odasından Jo’yu görüyorsundur. Zil olmadan geçen ilk Eylül nasıl hissettiriyor? Sıradan bir Çarşamba günü kiminle konuşuyorsun? Bana karşı yumuşak ol. Denemiş olacağım.
[adın]
Bu biçimi ödünç almak için: şu anki çalışma hayatın hakkında bir satır, bir korku, adını andığın bir kişi, bir soru ve bir nazik istek.
Mektubunu şimdi yaz
İlk emekli pazartesini hayal et ve o günü yaşayan kişiye üç soru yaz. Bugünkü çalışma hayatını olduğu gibi anlat; korumak istediğin bir şeyi ve endişelendiğin bir şeyi adlandır. Emekli olmayı beklediğin tarihten birkaç ay sonrası için bir tarih seç ve gönder.
