Hầu như ai cũng mang trong đầu một danh sách “một ngày nào đó”. Học bơi cho đàng hoàng. Về thăm thị trấn mà ông hoặc bà từng rời đi. Gọi cho người bạn mà bạn đã lâu không gọi. Sơn lại hành lang. Danh sách ấy sống trong đầu bạn, lớn dần chậm rãi, và không phải trả lời trước ai.
Một bức thư trao cho danh sách ấy một người đọc. Bạn viết danh sách ra đúng như nó vốn có, phân loại nó, rồi chọn ngày gửi sau đó một hai năm. Người mở thư sẽ đối chiếu danh sách với cuộc sống đã thực sự diễn ra. Không ai mong mọi dòng đều được gạch bỏ. Mục đích là tìm ra dòng nào chưa bao giờ thật sự là của bạn.
Đổ hết danh sách ra
Đặt hẹn giờ mười phút và viết ra mọi điều “một ngày nào đó” mà bạn nghĩ đến được, mỗi dòng một điều. Đừng dừng lại để phán xét. Những dòng khiến bạn ngại cũng tính, những dòng đã mười năm tuổi mà giờ không còn thấy hợp cũng tính.
Khi viết, hãy giữ vài quy tắc sau:
- Viết từng mục theo cách bạn vẫn nói với chính mình, không phải cách bạn nói với người khác.
- Cứ để việc nhỏ nằm cạnh việc lớn: “sửa cái khóa kéo” cạnh “sống gần biển”.
- Chưa xếp hạng, chưa gộp, chưa sắp xếp gì cả.
- Hết giờ thì dừng, dù danh sách còn ngắn.
Phần lớn danh sách dài từ mười hai đến hai mươi dòng. Ít hơn cũng không sao. Một danh sách ngắn mà thật lòng có giá trị hơn một danh sách dài viết ra để gây ấn tượng với một người đọc mà thực ra chính là bạn.
Chia thành ba cột
Đọc danh sách một lượt, rồi gắn cho mỗi dòng một trong ba nhãn. Trên giấy, bạn có thể kẻ ba cột. Trong thư, một từ đặt sau mỗi dòng cũng làm được việc đó.
- Vẫn đúng. Bạn sẽ vui nếu điều đó xảy ra, và bạn dám nói thành lời.
- Không còn là của mình. Có lúc nó là của bạn, hoặc từ đầu đã thuộc về người khác: mong ước của cha mẹ, kế hoạch của một người bạn, hình dung về một cuộc sống bạn từng thấy ở đâu đó.
- Điều làm mình sợ. Bạn muốn nó, và cái muốn ấy đi kèm cảm giác thắt lại trong bụng.
Giữ cột thứ ba thật nhỏ. Thường chỉ có một hoặc hai mục. Nếu sáu dòng rơi vào đó, có lẽ vài dòng trong số ấy thực ra là “vẫn đúng” kèm theo một nỗi lo, vậy nên hãy chuyển chúng về và nhớ nỗi lo ấy trong đầu.
Đừng áy náy về cột ở giữa. Gạch một dòng đi không có nghĩa là thất bại với nó. Một danh sách không bao giờ mất đi dòng nào là một danh sách chưa ai đọc.
Trích câu bạn dùng để hoãn
Bên cạnh mỗi mục “vẫn đúng”, hãy viết câu bạn vẫn dùng để hoãn nó. Trích đúng như nó vang lên trong đầu bạn: “Khi con cái lớn hơn.” “Sau khi trả hết khoản vay.” “Khi công việc bớt bận.” “Khi mình khỏe hơn.”
Đừng cãi với câu đó và đừng sửa nó. Chỉ chép lại.
Khi thư đến, những câu này là phần hé lộ nhiều nhất. Có câu hóa ra là lý do có thật. Có câu, một năm sau đọc lại, giống như một lời bạn nhắc đi nhắc lại lâu đến mức không còn nghe thấy nữa.
Thêm một dòng chi phí
Muốn và hoãn nhìn từ bên trong thì giống hệt nhau. Một dòng chi phí giúp phân biệt chúng. Dưới mỗi mục “vẫn đúng”, hãy ghi điều đó đòi hỏi bao nhiêu theo ba đơn vị nhỏ: giờ, tiền, và một bước vụng về, như gọi điện, xin nghỉ phép hay nói điều mong muốn ra thành lời.
Với việc học bơi, có thể là: “Tám buổi tối ở hồ bơi, giá bằng một đôi bốt, và thú nhận với huấn luyện viên rằng mình không biết nổi trên mặt nước.” Với việc sơn lại hành lang: “Hai ngày cuối tuần, một thùng sơn, và dời cái kệ giày.”
Thường thì chi phí nhỏ hơn những gì câu hoãn gợi ra. Đôi khi nó lớn hơn, và mục đó rốt cuộc thuộc về cột giữa. Dù thế nào, giờ bạn cũng biết một điều mà một giờ trước bạn chưa biết.
Chọn ngày gửi
Mười hai đến 24 tháng là khoảng phù hợp. Đủ ngắn để bạn vẫn nhận ra danh sách, đủ dài để cuộc sống kịp chuyển động. Lịch cho phép chọn bất kỳ ngày nào từ ngày mai đến 20 năm sau, và bài chọn ngày gửi phân tích những được mất của từng lựa chọn. Một ngày sinh nhật hay thứ Hai đầu tiên của năm có thể thêm chút cảm giác dịp đặc biệt, nhưng một ngày bình thường đọc cũng hay như vậy.
Chúng tôi gửi thư đến email của bạn vào ngày đó, trong khoảng từ 8:00 đến trưa theo múi giờ của bạn. Hãy dùng địa chỉ email bạn dự định giữ lâu, vì địa chỉ email công ty hay trường học có thể bị đóng trước khi thư đến hạn.
Thư đã lưu thì không thể chỉnh sửa. Với bài tập này, đó là một món quà: danh sách quay lại với bạn đúng là danh sách bạn đã viết, kèm cả những câu hoãn.
Ví dụ một danh sách đã phân loại
Đây là cách một danh sách chín dòng được phân loại.
- Vẫn đúng: học bơi, gọi cho chị gái, ngắm bờ biển phía bắc vào mùa thu, sơn lại hành lang.
- Không còn là của mình: chạy marathon, học đàn violin, có một ngôi nhà có vườn.
- Điều làm mình sợ: đăng ký khóa học thiết kế buổi tối.
- Còn lại: một dòng không hợp với chỗ nào, “học cách nói không”, được giữ lại cho vòng thứ hai.
Và đây là bức thư mang danh sách ấy, đủ ngắn để viết xong trong một lần ngồi:
Chào bản thân trong tương lai, Đây là danh sách “một ngày nào đó” của mình tính đến hôm nay, đã phân loại. Vẫn đúng: học bơi, gọi cho chị gái, ngắm bờ biển phía bắc vào mùa thu, sơn lại hành lang. Không còn là của mình: marathon, đàn violin, ngôi nhà có vườn. Điều làm mình sợ là khóa học thiết kế buổi tối. Cái cớ của mình cho việc học bơi là “khi công việc bớt bận”, và các buổi học tốn tám buổi tối. Mình muốn biết bạn đã làm được điều nào, bỏ quên điều nào mà không để ý, và liệu bạn đã từng nói thành lời cụm từ “một ngày nào đó” với ai chưa. Hãy dịu dàng với chuyện cái hành lang nhé. [tên của bạn]
Hãy để ý điều bức thư không có. Nó không hứa hẹn gì và không đòi một kế hoạch. Nó liệt kê, phân loại và hỏi.
Đọc lại sau một năm
Khi thư đến, hãy đọc một lần không cầm bút. Rồi đọc lại với cây bút trong tay và làm ba việc:
- Đánh dấu những gì đã chuyển động: đã xong, đã bắt đầu hoặc đã thử.
- Đánh dấu những gì bạn bỏ quên mà không để ý. Chúng thường nằm ở cột đầu tiên. Hãy tự hỏi mình có thật sự muốn buông chúng không.
- Đọc to các câu hoãn. Câu nào vẫn đúng, câu nào chỉ còn là thói quen?
Hãy đếm chứ đừng chấm điểm. Số dòng đã chuyển động là một thông tin. Số dòng bạn bỏ đi mà không nghĩ ngợi cũng vậy, và số dòng có trong danh sách mới mà không có trong danh sách cũ cũng vậy.
Rồi phân loại danh sách lần nữa. Danh sách thứ hai, viết sau khi đọc danh sách đầu, cho thấy điều bạn muốn đã thay đổi thế nào, và bạn có thể gửi nó cho chính mình thêm một hai năm nữa. Mỗi vòng lại gọt danh sách ngắn đi một chút, và danh sách càng ngắn thì càng dễ bắt tay vào làm.
Khi điều đáng sợ trở nên nặng nề
Đôi khi một mục khiến bạn sợ vì nó nằm gần một điều đau lòng: nỗi lo về sức khỏe, một mất mát, một mâu thuẫn chưa lắng xuống. Một bức thư là nơi tốt để gọi tên nó. Nhưng thư không thay thế được bác sĩ, người tư vấn hay một người bạn có thể cùng bạn nói chuyện đến nơi đến chốn. Nếu mục đó có vẻ lớn hơn những gì một danh sách chứa nổi, hãy nhờ một người bạn tin cậy giúp, và để bức thư cho những dòng chỉ đang chờ một ngày.
Điều nên đưa vào, điều nên giữ lại
Thư “một ngày nào đó” không phải là danh sách ước nguyện phải hoàn thành, cũng không phải lời hứa. Nó không có điểm đạt. Việc của nó nhỏ hơn: đặt danh sách của bạn trước một người đọc có thể so nó với cuộc sống thật.
Thư được lưu dưới dạng văn bản thuần trên máy chủ của chúng tôi, nên hãy để những điều rất nhạy cảm ra ngoài danh sách. Một dòng như “nói chuyện với anh ấy” là đủ. Chi tiết cứ để lại cho riêng bạn.
Viết thư của bạn ngay bây giờ
Đặt hẹn giờ mười phút và đổ hết danh sách vào biểu mẫu. Phân loại thành ba nhóm, trích câu bạn dùng để hoãn từng mục, và chọn ngày gửi sau một hai năm nữa. Dù thư trả về điều gì, bạn cũng sẽ biết những “một ngày nào đó” nào là thật.
