Khi sắp đưa ra một quyết định lớn, bức tranh của bạn về nó đầy đủ nhất từ trước đến nay. Bạn biết các lựa chọn, những người liên quan và những băn khoăn khiến bạn trằn trọc. Chỉ vài tuần sau, bức tranh ấy bắt đầu mờ đi. Khi đã chọn xong, bạn lại dễ có cảm giác rằng mình biết từ đầu mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào. Các nhà tâm lý học gọi đây là thiên kiến nhìn lại, và nó xảy ra cả với những người cẩn thận.
Thư quyết định giữ lại bức tranh ban đầu. Bạn ghi lại mình đang chọn gì và vì sao, rồi gửi thư cho chính mình, để thư đến sau vài tháng. Khi thư đến, bạn có thể thấy mình thực sự đã biết gì vào ngày ấy.
Vì sao nên viết trước khi chọn
Viết giúp bạn chậm lại. Khi đặt lý do thành câu, bạn sẽ thấy lý do nào vững và lý do nào chỉ ồn ào.
Nó cũng để lại một bản ghi công bằng để rút kinh nghiệm. Có người giữ loại bản ghi này trong sổ tay và gọi đó là nhật ký quyết định. Một lá thư làm đúng việc ấy, và còn thêm ngày gửi, nên việc xem lại không thể lặng lẽ trượt đi. Bạn tự chọn ngày, nên có thể đặt vào thời điểm kết quả đầu tiên đã bắt đầu lộ rõ.
Thư quyết định, từng mục một
Bạn không cần mẫu biểu nào. Vài câu hỏi đơn giản, trả lời bằng chính lời của bạn, là đủ.
- Tôi đang chọn giữa những gì?
- Mỗi lựa chọn khiến tôi mất gì, về thời gian, tiền bạc hay sự yên tâm?
- Lý do thật của tôi là gì, kể cả những lý do tôi sẽ không nói trong bữa tối?
- Tôi kỳ vọng điều gì sẽ xảy ra, và đến khi nào?
- Điều gì phải đúng thì tôi mới đổi ý?
- Tôi chắc chắn đến mức nào, tính theo phần trăm?
- Hôm nay tôi cảm thấy thế nào, trong cơ thể và tâm trạng?
Thêm một dòng nữa nếu thấy hữu ích: tôi đã nói chuyện với ai, và họ nói gì? Sau này, biết mình quyết định một mình hay theo lời khuyên của người khác là điều có ích.
Làm cho kỳ vọng thật cụ thể
“Tôi nghĩ mọi chuyện rồi sẽ ổn” chẳng cho bản thân trong tương lai biết điều gì cả. “Đến tháng Sáu, tôi kỳ vọng đã hoàn thành dự án đầu tiên và biết mình có thích việc đi làm hằng ngày không” thì cho họ một điều để kiểm tra.
Ghi ngày tháng cho những điều bạn đoán ở chỗ có thể. Đồng thời, hãy ghi rõ điều gì sẽ được xem là dấu hiệu xấu, chẳng hạn ba tuần liền lo sợ mỗi khi đến thứ Hai. Khi đọc lại thư sau này, bạn sẽ có thể nói thật lòng rằng những dấu hiệu ấy có xuất hiện hay không.
Các mục trong thực tế: một quyết định về công việc
Giả sử bạn đang cân nhắc có nên rời một công việc ổn định để chuyển sang một công việc nhỏ hơn. Ở mục “mỗi lựa chọn khiến tôi mất gì”, bạn có thể viết: ở lại khiến tôi mất các buổi tối và sự kiên nhẫn, rời đi khiến tôi mất một phần ba thu nhập và chút lòng tự trọng. Ở mục “lý do thật của tôi”: tôi sợ ở lại thêm năm năm hơn là sợ rời đi. Ở mục “điều gì sẽ khiến tôi đổi ý”: nếu tiền tiết kiệm của tôi xuống dưới mức chi phí sáu tháng.
Đoạn ấy nói nhiều hơn những gì bạn sẽ nhớ về lựa chọn này sau một năm. Bạn đã gọi tên một nỗi sợ, một con số và một điều kiện để rút lui. Một năm sau, bạn sẽ không phải đoán mình đã nghĩ gì, vì mọi thứ vẫn nằm đó bằng chính lời của bạn.
Thời điểm thư nên đến
Đừng đặt ngày để thư đến ngay hôm sau khi bạn quyết định. Khi ấy mới có quá ít chuyện xảy ra. Thư hữu ích nhất khi những kết quả thực sự đầu tiên đã có.
Với công việc mới, thời điểm ấy có thể là sau đợt đánh giá hiệu suất công việc đầu tiên, hoặc khi kết thúc năm đầu tiên. Với việc chuyển chỗ ở, có thể là sau mùa đông đầu tiên. Với một khoản mua sắm lớn, sáu tháng sống cùng nó là đủ. Nếu chưa chắc, khoảng sáu tháng đến một năm là một mốc hợp lý.
Hãy xem đây là một bản ghi
Thư ghi lại điều bạn đã biết và đã cảm nhận vào một ngày nhất định. Bạn hoàn toàn có thể đổi ý vào ngày mai nếu có thông tin mới, và khi đọc lại sau này, bạn đang đọc phỏng đoán tốt nhất của một người có ít thông tin hơn bạn bây giờ. Hãy đọc nó như cách bạn đọc ghi chú của một người bạn: với lòng tử tế.
Nếu bạn đổi hướng trước khi thư đến, hãy viết thêm một thư ngắn nói rõ điều gì đã thay đổi và vì sao, rồi đặt cùng ngày gửi với thư kia. Thư đã lưu thì không thể chỉnh sửa, nhưng đến ngày ấy, bạn sẽ có cả hai.
Thư cũng không đưa ra lời khuyên về tiền bạc, pháp luật hay sức khỏe. Với các quyết định thuộc những lĩnh vực này, thư chỉ ghi lại suy nghĩ của bạn, và bạn vẫn cần hỏi ý kiến người có chuyên môn.
Viết khi bạn còn phân vân
Nếu chưa thể quyết định, thư vẫn có thể giúp bạn. Hãy viết hai phiên bản cho năm tới, mỗi phiên bản ứng với một lựa chọn, và ghi lại cảm giác của bạn khi hình dung từng cái. Thường thì một trong hai phiên bản được viết nhanh hơn, hoặc ấm áp hơn, và điều đó cho bạn biết điều gì đó. Nếu cả hai đều không như vậy, vẫn hãy viết thư, ghi rằng bạn đang phân vân, và chọn ngày gửi cách thời điểm bạn dự kiến đã quyết định vài tháng. Khi ấy, bản thư còn phân vân sẽ được đặt cạnh điều bạn thực sự đã chọn.
Đọc lại sau này
Khi email đến, hãy đọc thư trước khi tự nhắc mình kết quả ra sao. Xem lại bạn đã kỳ vọng gì và đã lo sợ gì. Sau đó, so sánh với bức tranh thực tế.
Hãy cố tách quyết định khỏi kết quả. Một quyết định tốt vẫn có thể cho kết quả xấu, và một quyết định tồi đôi khi lại có kết cục tốt. Hãy tự hỏi khi ấy bạn đã biết gì và những gì bạn không thể biết trước. Những điều bạn đã bỏ sót mới là phần hữu ích, và chúng sẽ làm cho lá thư tiếp theo tốt hơn.
Ghi chú thực tế
Chúng tôi gửi thư đến email của bạn vào ngày bạn đã chọn, từ 8:00 đến trưa theo múi giờ của bạn. Thư đã lưu không thể chỉnh sửa hay hủy, nên hãy chắc rằng lời lẽ thể hiện đúng điều bạn muốn nói. Không có nhắc nhở nào, và khi bạn viết xong, không có email nào được gửi đi. Nếu muốn có bản sao, hãy tự giữ một bản.
Thư được lưu dưới dạng văn bản thuần túy, nên đừng ghi số tài khoản, mật khẩu hay thông tin riêng tư của người khác.
Một thư quyết định đầy đủ
Chào bản thân trong tương lai,
Tôi đang chọn giữa hai lời mời làm việc, và tôi nhận mức lương thấp hơn. Lý do của tôi: công việc gần nhà, mẹ tôi đã bảy mươi mốt tuổi, và cả nhóm có vẻ vui vẻ. Lý do thêm, thật lòng mà nói, là tôi mệt vì cứ phải chứng minh năng lực của mình. Tôi kỳ vọng đến mùa xuân sẽ biết công việc này có hợp với mình không. Tôi chắc khoảng 70 phần trăm. Tôi sẽ đổi ý nếu người quản lý cứ liên tục đổi luật chơi giữa chừng. Hôm nay tôi thấy nhẹ nhõm nhưng cũng hơi buồn nôn. Hãy kể cho tôi nghe chuyện gì đã xảy ra.
[tên của bạn]
Viết thư của bạn ngay bây giờ
Hãy chọn một quyết định bạn đang đối mặt và trả lời các câu hỏi trên trong một lá thư. Thêm một dòng về điều sẽ khiến bạn đổi ý. Chọn một ngày sau khi những kết quả thực sự đầu tiên đã có, rồi gửi đi.
