Hoàn thành một cuốn sách là một việc lặng lẽ đến lạ. Không có tiếng chuông nào, cũng chẳng ai mang hoa đến. Bạn gõ câu cuối cùng, lưu tệp rồi ngả người ra ghế. Thường thì bạn ăn mừng một mình, hoặc không ăn mừng gì cả, và sáng hôm sau đống quần áo vẫn chờ được giặt.
Nếu bạn đang ở giữa một dự án dài, bạn có thể chuẩn bị một cái kết đẹp hơn ngay từ bây giờ. Hãy viết hôm nay cho người sẽ gõ dòng cuối cùng ấy, rồi lên lịch để thư được gửi qua email cho họ vào một ngày bạn chọn. Thư sẽ đợi sẵn, và trong đó là giọng nói của chính bạn.
Vì sao người hoàn thành cần một lá thư chờ sẵn
Các dự án dài thường cô đơn ở giữa chặng đường. Cảm hứng ban đầu đã mất, đích đến vẫn còn xa, và chương nào cũng có vẻ tệ hơn chương trước. Đó là chỗ nhiều bản thảo bị bỏ dở.
Một lá thư từ chính bạn lúc mới bắt đầu làm được hai việc. Nó nhắc bạn của sau này vì sao câu chuyện này đã chọn bạn. Và nó cho đích đến một nhân chứng, một người biết việc này đã tốn bao nhiêu công sức.
Các tác giả từ lâu đã dùng những thử thách viết kéo dài cả tháng Mười Một để ép mình hoàn thành, và nhiều nhóm viết vẫn tự tổ chức thử thách riêng. Dù bạn đang chạy nước rút 50.000 từ trong ba mươi ngày hay từ từ viết xong bản thảo trong năm năm, ý tưởng này vẫn áp dụng.
Trong thư nên viết gì
Bạn có thể viết ngay từ đầu, hoặc khi đang mắc kẹt trong “vũng lầy” ở chương ba. Lúc nào cũng được. Dưới đây là vài điều nên đưa vào thư:
- Vì sao chọn câu chuyện này, và vì sao lại là bạn.
- Bạn đang đọc hoặc nghe gì khi viết.
- Cảnh bạn sợ viết nhất.
- Bạn đã kể ý tưởng này cho ai, và họ đã nói gì.
- Một nhân vật bạn đã yêu quý.
- Bạn hy vọng trang cuối cùng sẽ mang cảm giác thế nào.
Hãy cụ thể. Ghi tên quán cà phê nơi bạn viết vào các ngày thứ Bảy. Nói rõ nhân vật chính giữ gì trong túi áo khoác. Những chi tiết này sẽ khiến bạn của lúc viết xong phải mỉm cười, vì chúng gắn bản thảo với một tuần có thật trong đời bạn.
Viết lời thú nhận về chương giữa lầy lội
Nếu bạn đang viết từ giữa chừng, hãy đưa nỗi nghi ngờ vào thư. Hãy nói rằng phần giữa đang rối tung, rằng bạn không còn tin vào cái kết, và bạn không chắc vì sao mình đã bắt đầu. Hãy ghi ngày tháng vào đó.
Khi bạn viết xong và đọc lại lời thú nhận, có thể bạn sẽ thấy nỗi nghi ngờ là một phần của công việc, chứ không phải lời phán xét về cuốn sách. Lúc đang ở trong đó thì khó tin điều này, còn sau đó thì dễ quên.
Những câu hỏi cho ngày bạn gõ chữ “Hết”
Lá thư nên để lại cho bạn của lúc viết xong vài câu hỏi mà chỉ người đó mới trả lời được. Hãy thử những câu sau:
- Cái kết thực sự là gì?
- Có giống với cái kết mình đã định không?
- Nhân vật nào làm bạn bất ngờ?
- Bạn đã báo cho ai đầu tiên rằng bản thảo đã xong?
- Bây giờ bạn muốn làm gì với bản thảo?
- Phần giữa đã dạy bạn điều gì?
Bản thảo đầu tiên chưa phải là đích cuối của công việc. Bạn có thể để lại một ghi chú về việc nên làm tiếp theo, chẳng hạn như nghỉ một tháng trước khi đọc lại.
Những điều không nên viết
Đừng hứa rằng bản thảo sẽ hay. Bản thảo đầu tiên chỉ có một nhiệm vụ, là tồn tại. Nếu thư viết “Mình biết nó sẽ tuyệt vời”, thì bạn của lúc viết xong có thể cảm thấy mình vừa trượt một bài kiểm tra.
Đừng ghi những hạn chót mà bạn không giữ được. Và hãy giữ thư đủ ngắn để đọc một mạch, khoảng một trang. Đây là tấm bưu thiếp gửi từ đầu con đường, không phải một bản kế hoạch.
Có một giới hạn thực tế: thư chỉ là một lá thư, không phải bản thảo. Ô viết thư cho phép tối đa 30.000 ký tự, đủ cho lý do của bạn nhưng quá ít cho các chương sách.
Chọn một ngày hợp lý
Câu hỏi khó là khi nào nên gửi. Nếu chọn một ngày quá gần, thư sẽ đến trước khi bạn viết xong, và các câu hỏi trong thư sẽ nằm đó không ai trả lời. Nếu chọn quá xa, có khi đích đến đã qua từ lâu.
Hãy thành thật về tốc độ của mình. Nếu bạn đã viết 20.000 từ trong một năm, đừng đặt ngày gửi chỉ ba tháng nữa. Bạn có thể chọn bất kỳ ngày nào, xa nhất là 20 năm nữa, và một ngày xa hơn chút so với điều bạn mong đợi thường mới là ngày thực tế.
Chúng tôi gửi thư đến email của bạn vào ngày bạn chọn, từ 8:00 đến trưa theo múi giờ của bạn. Thư đã lưu không thể chỉnh sửa hay hủy, vì vậy hãy viết đúng như bạn đang là, cả những nỗi nghi ngờ. Nếu muốn giữ một bản riêng, hãy dán nội dung vào một tài liệu, vì khi bạn viết thì chưa có gì được gửi đi.
Nếu thư đến trước
Đây là trường hợp dễ xảy ra hơn, vì các dự án dài hầu như luôn lâu hơn dự kiến. Khi đó, lá thư trở thành một thứ khác: một ghi chú từ điểm xuất phát, đến đúng lúc bạn đang ở giữa đường. Hãy đọc phần lời thú nhận hai lần. Trả lời những câu hỏi bạn có thể trả lời, và để trống những câu còn lại.
Sau đó, hãy viết một lá thư mới cho một ngày xa hơn, dựa trên những gì bạn đã biết về tốc độ của mình. Lá thư thứ hai thường là lá thư thật thà hơn.
Nếu bạn viết xong trước khi thư đến
Chuyện này vẫn xảy ra. Bạn hoàn thành bản thảo vào tháng Ba, còn thư được hẹn gửi vào tháng Sáu. Bạn vẫn có thể xem ngày thư đến như một cột mốc: đọc thư, trả lời các câu hỏi và viết một lời hồi đáp ngắn.
Bạn cũng có thể viết một lá thư thứ hai vào ngày hoàn thành, gửi đến người sẽ bắt đầu bản chỉnh sửa đầu tiên. Email nào kèm thư cũng có liên kết hủy đăng ký, và khi bấm vào, toàn bộ thư còn được lên lịch gửi đến địa chỉ đó sẽ bị dừng. Vì vậy, nếu bạn có nhiều thư đang chờ, hãy cẩn thận với liên kết này.
Cách này cũng hợp với các dự án dài khác
Không chỉ tiểu thuyết mới áp dụng được. Luận văn, kịch bản phim, hồi ký, một album nhạc, một tấm chăn ghép mảnh hay một dự án phần mềm đều có cái kết lặng lẽ giống nhau.
Nếu dự án có nhiều giai đoạn, hãy viết một lá thư cho mỗi giai đoạn. Một lá thư ngắn cho bản thảo đầu tiên hoàn chỉnh và một lá khác cho phiên bản cuối có thể biến một quãng đường dài và cô đơn thành chuỗi những cột mốc nhỏ.
Một lá thư từ chương ba
Chào bản thân trong tương lai,
Mình viết điều này trong giờ nghỉ giữa ca đêm, ở chương ba, và tin chắc rằng cuốn sách đang rối tung. Mình đặt tên cô y tá trong truyện theo tên đồng nghiệp của mình, và mình chưa kể với cô ấy. Mình sợ cảnh bệnh viện ở chương chín. Nếu bạn đã đi đến cuối, cô y tá có còn giữ cái tên đó không? Bạn đã kể cho ai đầu tiên? Nếu chưa, chương chín vẫn ở đó, và nó nhỏ hơn nhiều so với khi nhìn từ đây. Dù bản thảo trông ra sao, mình vẫn tự hào vì nó đã tồn tại.
[tên của bạn]
Viết thư của bạn ngay bây giờ
Dành hai mươi phút hôm nay, dù bạn đang ở giai đoạn nào của dự án. Viết về lý do câu chuyện này đã chọn bạn, cảnh bạn đang sợ, và một câu hỏi cho người sẽ viết xong nó. Hãy chọn một ngày bạn tin tưởng, rồi gửi thư đi.
