Denk aan wie je tien jaar geleden was. De muziek waar je van hield, de plannen die je maakte, de dingen waar je zeker van was. De meeste mensen kunnen een flink aantal dingen opnoemen die sindsdien zijn veranderd.
Denk nu aan wie je over tien jaar zult zijn. Voor de meesten van ons is dat beeld merkwaardig vertrouwd. Het lijkt sterk op vandaag, met een paar details die van plaats zijn verschoven. Deze kloof tussen verleden en toekomst bestaat echt, hij heeft een naam, en een brief is een goede manier om hem te testen.
De spiegel die te vroeg stopt
In 2013 publiceerde het tijdschrift Science een studie van Jordi Quoidbach, Daniel Gilbert en Timothy Wilson, getiteld “The End of History Illusion”. De onderzoekers maten de persoonlijkheden, waarden en voorkeuren van meer dan 19.000 mensen van 18 tot 68 jaar. Sommigen moesten zeggen hoeveel ze de afgelopen tien jaar waren veranderd, en anderen moesten voorspellen hoeveel ze de komende tien jaar zouden veranderen.
Jongeren, mensen van middelbare leeftijd en ouderen gaven allemaal hetzelfde soort antwoord. Ze geloofden dat ze in het verleden veel waren veranderd, en ze verwachtten in de toekomst relatief weinig te veranderen. De auteurs noemden dit de “end of history illusion”. Het is het gevoel dat het heden een keerpunt is, waarop we eindelijk de persoon zijn geworden die we voorgoed zullen blijven.
Wat het kan kosten
Het onderzoek vond ook dat de illusie praktische gevolgen heeft. Mensen waren bereid te veel te betalen voor toekomstige kansen om hun huidige voorkeuren na te jagen. Als je ervan overtuigd bent dat je smaak vaststaat, betaal je misschien een meerprijs om die te beschermen, en betaal je mogelijk voor iets wat je latere zelf niet meer wil.
Dezelfde overtuiging kan grotere keuzes beïnvloeden: een tatoeage, een lang contract, de aanname dat een vriendschap of een baan altijd blijft zoals hij nu is. Het is de moeite waard om zachtjes op te merken hoe vaak “Daar kan ik nooit anders over gaan denken” toch fout blijkt te zijn.
Wat dit niet betekent
Wees voorzichtig en haal niet te veel uit één studie. Die steunt op wat mensen over zichzelf zeggen, en beschrijft een gemiddeld patroon, geen regel voor elk mens. Sommige mensen veranderen erg veel en sommige heel weinig.
Het betekent ook niet dat je relaties broos zijn. Je gesetteld voelen is geen fout, en sommige dingen blijven echt staan: de mensen van wie je houdt, de manier waarop je anderen behandelt. Maar het onderzoek keek naar persoonlijkheid, waarden en voorkeuren, en mensen onderschatten op elke leeftijd hoeveel ze nog zouden veranderen. Zelfs de dingen die centraal staan in wie we denken te zijn, kunnen meer verschuiven dan we verwachten.
De oefening: schrijf je zekerheden
Deze brief werkt als een klein experiment. Schrijf de dingen op waarvan je zeker weet dat ze hetzelfde blijven, en stuur de lijst naar jezelf over een aantal jaar. Wanneer hij aankomt, zie je hoeveel er nog steeds kloppen.
Begin met tien regels. Neem uit elk van deze gebieden een paar:
- Iets wat je graag doet en waarvan je je niet kunt voorstellen dat je het opgeeft
- Een persoon zonder wie je je leven niet kunt voorstellen
- Waar je woont en waarom je blijft
- Je baan, of het werk dat je wilt doen
- Een overtuiging waar je sterk aan vasthoudt
- Een angst waarvan je denkt dat die je altijd zal achtervolgen
- Iets wat je weigert te proberen
- Je idee van een perfecte zondag
- Je favoriete muziek of eten
- Hoe je jezelf omschrijft tegenover vreemden
Schrijf elk in één zin, eenvoudig en zonder het af te zwakken. Het doel is om vast te leggen wat je vandaag gelooft.
Schrijf eerst de lijst met veranderingen
Schrijf voordat je aan de tien regels begint een tweede, kortere lijst: wat er in jou is veranderd in de afgelopen tien jaar. Wees concreet. Een baan, een stad, een vriendschap, een smaak, een angst die is verdwenen. Als je die lijst leest voordat je je zekerheden opschrijft, wordt het moeilijker te doen alsof het verleden een tijd van verandering was en de toekomst een tijd van stilstand.
Je kunt de brief daarna afsluiten met één vraag: “Welke hiervan had ik mis?”
Waarom een brief dit beter doet dan het geheugen
Het geheugen is hier een slechte getuige. We onthouden wat we ooit geloofden maar al te makkelijk als iets dat dichter bij ons huidige standpunt lag, en de oude versie vervaagt. Een brief bewaart het origineel, in je eigen woorden, met de datum erop.
Dat maakt de vergelijking eerlijk. Je vraagt niet hoe je je over het verleden voelt. Je houdt de zin die je echt hebt geschreven in handen, en je ziet zelf of hij nog past.
Vijf jaar of tien
Vijf jaar past goed bij deze oefening, omdat er genoeg gebeurt om de meeste van je regels te toetsen. Tien jaar levert een grotere verrassing op. Als je liever eerst een snelle controle wilt, schrijf dan een kortere versie voor één jaar en kijk wat er is verschoven. We sturen je de brief per e-mail op de dag die je kiest, tussen 8.00 uur en 12.00 uur in je tijdzone. Een opgeslagen brief kan niet worden bewerkt, dus bewaar een kopie als je hem later wilt vergelijken.
De zinnen markeren
Lees de lijst regel voor regel en markeer elke regel als nog steeds waar, veranderd of verrassend. Beoordeel de persoon die hem schreef niet. Die deed wat de meesten van ons doen: het heden beschrijven alsof het blijvend is.
De regels die veranderd zijn, zijn vaak het interessantst. Misschien vind je een overtuiging die je nu juist andersom ziet, of een plan dat stilletjes iets anders is geworden. Let op wat je voelt: opluchting, plezier, of een klein verlies voor de persoon die je was. Dat mag allemaal. Schrijf naast elke veranderde regel ongeveer wanneer die niet meer waar was. De markeringen geven je een kleine tijdlijn van je eigen verandering, en de volgende brief heeft dan meer om mee te werken.
Een brief vol zekerheden
Hoi, toekomstige ik,
Dit zijn de dingen waar ik nu zeker van ben. Ik zal nooit van hardlopen houden. Ik woon nog steeds in dit appartement, want het licht in de achterkamer is te mooi om te verlaten. Ik blijf bevriend met dezelfde vier mensen. Een perfecte zondag is de markt, een dutje en een lang telefoongesprek met mijn oudste vriendin. Als vreemden vragen wat ik doe, zeg ik eerst dat ik leerkracht ben. Tien jaar geleden was ik er zeker van dat ik in een ander land zou wonen, dus ik weet dat ik het mis kan hebben. Markeer elke regel als nog waar, veranderd of verrassend, en wees mild voor de keren dat ik ernaast zat.
[je naam]
Schrijf nu je brief
Maak je lijst van tien zekerheden, met eerst de korte lijst met veranderingen. Kies een datum over vijf jaar en plan hem in. Als de e-mail aankomt, leer je misschien iets over jezelf wat niemand je vandaag kan vertellen.
