Hãy nghĩ về con người bạn đã từng là mười năm trước. Âm nhạc bạn yêu thích, những kế hoạch bạn đã vạch ra, những điều bạn từng chắc chắn. Hầu hết mọi người đều kể ra được không ít điều đã thay đổi kể từ đó.
Bây giờ hãy nghĩ về con người bạn sẽ là sau mười năm nữa. Với hầu hết chúng ta, bức tranh ấy lạ thay lại rất quen thuộc. Nó giống hiện tại khá nhiều, chỉ có vài chi tiết được dời chỗ. Khoảng cách giữa quá khứ và tương lai này là có thật, nó có một cái tên, và một lá thư là cách tốt để kiểm tra nó.
Tấm gương dừng lại quá sớm
Năm 2013, tạp chí Science đăng một nghiên cứu của Jordi Quoidbach, Daniel Gilbert và Timothy Wilson mang tên “The End of History Illusion”. Các nhà nghiên cứu đo tính cách, giá trị và sở thích của hơn 19.000 người từ 18 đến 68 tuổi. Họ hỏi một nhóm người xem trong mười năm qua mình đã thay đổi nhiều đến đâu, và yêu cầu một nhóm khác dự đoán trong mười năm tới mình sẽ thay đổi nhiều đến đâu.
Người trẻ, người trung niên và người lớn tuổi đều đưa ra cùng một kiểu câu trả lời. Họ tin rằng mình đã thay đổi nhiều trong quá khứ, và cho rằng mình sẽ ít thay đổi trong tương lai. Các tác giả gọi đó là “ảo giác về sự kết thúc của lịch sử”. Đó là cảm giác rằng hiện tại là một bước ngoặt, nơi chúng ta cuối cùng đã trở thành con người sẽ là mãi mãi.
Cái giá có thể phải trả
Nghiên cứu cũng cho thấy ảo giác này có hệ quả thực tế. Người ta sẵn sàng trả quá nhiều cho những cơ hội trong tương lai để tiếp tục chiều theo sở thích hiện tại. Nếu bạn tin rằng thị hiếu của mình đã định hình hẳn, bạn có thể trả một khoản phí cao để bảo vệ nó, và có thể đang trả tiền cho thứ mà bản thân sau này không còn muốn.
Cùng niềm tin ấy có thể định hình những lựa chọn lớn hơn: một hình xăm, một hợp đồng dài hạn, hay giả định rằng một tình bạn hay công việc sẽ luôn như hiện tại. Đáng để nhận ra, một cách nhẹ nhàng, rằng câu “Tôi không bao giờ đổi ý về chuyện đó” hóa ra sai thường xuyên đến thế nào.
Điều này không có nghĩa là gì
Đừng rút ra quá nhiều từ một nghiên cứu. Nó dựa vào những gì người ta tự nói về bản thân, và nó mô tả một mô hình trung bình, chứ không phải quy luật cho mọi người. Có người thay đổi rất nhiều, có người thay đổi rất ít.
Điều này cũng không có nghĩa là các mối quan hệ của bạn mong manh. Cảm thấy ổn định không phải là sai lầm, và có những điều vẫn đứng vững: những người bạn yêu thương, cách bạn đối xử với người khác. Nhưng nghiên cứu xem xét tính cách, giá trị và sở thích, và ở mọi lứa tuổi, người ta đều đánh giá thấp mức độ mình sẽ thay đổi. Ngay cả những điều nằm ở cốt lõi của hình ảnh bản thân cũng có thể thay đổi nhiều hơn chúng ta tưởng.
Bài tập: viết ra những điều bạn chắc chắn
Đây là một lá thư hoạt động như một thí nghiệm nhỏ. Hãy viết ra những điều bạn chắc chắn sẽ không đổi, rồi gửi danh sách ấy cho chính mình nhiều năm sau. Khi thư đến, bạn sẽ thấy có bao nhiêu điều còn đứng vững.
Bắt đầu với mười dòng. Thử chọn vài dòng từ mỗi lĩnh vực sau:
- Một việc bạn yêu thích mà không thể tưởng tượng sẽ từ bỏ
- Một người mà bạn không thể hình dung cuộc sống thiếu họ
- Nơi bạn đang sống và lý do bạn sẽ ở lại
- Công việc của bạn, hoặc công việc bạn muốn làm
- Một niềm tin bạn giữ vững
- Một nỗi sợ mà bạn nghĩ sẽ luôn đi theo mình
- Một điều bạn từ chối thử
- Ý niệm về một ngày Chủ nhật hoàn hảo của bạn
- Bản nhạc hoặc món ăn yêu thích của bạn
- Cách bạn mô tả bản thân với người lạ
Viết mỗi dòng trong một câu, rõ ràng, không rào đón. Mục đích là ghi lại điều bạn tin vào hôm nay.
Viết danh sách thay đổi trước
Trước khi bắt đầu mười dòng, hãy viết một danh sách thứ hai, ngắn hơn: những gì đã thay đổi ở bạn trong mười năm qua. Hãy cụ thể. Một công việc, một thành phố, một tình bạn, một sở thích, một nỗi sợ đã phai đi. Đọc danh sách ấy trước khi viết những điều chắc chắn sẽ khiến bạn khó giả vờ rằng quá khứ là một thời kỳ thay đổi, còn tương lai sẽ là thời kỳ đứng yên.
Sau đó, bạn có thể kết thúc lá thư bằng một câu hỏi: “Trong số này, tôi đã nhầm điều nào?”
Vì sao thư làm việc này tốt hơn trí nhớ
Trí nhớ là một nhân chứng kém ở đây. Chúng ta dễ nhớ điều mình từng tin như thể nó gần giống điều mình tin bây giờ hơn một chút, và phiên bản cũ mờ dần đi. Một lá thư giữ lại bản gốc, bằng chính lời của bạn, có ghi ngày tháng.
Đó là điều khiến phép so sánh trở nên trung thực. Bạn không hỏi mình cảm thấy thế nào về quá khứ. Bạn giữ chính câu văn bạn đã viết, và tự thấy liệu nó còn phù hợp hay không.
Năm năm hay mười năm
Năm năm là một khoảng cách tốt cho bài tập này, vì đủ thời gian để thử hầu hết các dòng bạn viết. Mười năm sẽ tạo ra một bất ngờ lớn hơn. Nếu bạn muốn kiểm tra nhanh lần đầu, hãy viết một phiên bản ngắn hơn cho một năm và xem điều gì đã dịch chuyển. Chúng tôi gửi thư đến email của bạn vào ngày bạn chọn, từ 8:00 đến trưa theo múi giờ của bạn. Thư đã lưu không thể chỉnh sửa, nên hãy giữ một bản sao nếu bạn muốn so sánh sau này.
Đánh dấu từng dòng
Đọc danh sách từng dòng một, và đánh dấu mỗi dòng là còn đúng, đã thay đổi, hoặc bất ngờ. Đừng chấm điểm người đã viết ra nó. Họ chỉ đang làm điều mà hầu hết chúng ta vẫn làm: mô tả hiện tại như thể nó là vĩnh viễn.
Những dòng đã thay đổi thường là thú vị nhất. Bạn có thể thấy một niềm tin giờ đây bạn giữ theo chiều ngược lại, hoặc một kế hoạch lặng lẽ trở thành điều khác. Hãy để ý điều bạn cảm thấy: nhẹ nhõm, thích thú, hoặc một chút tiếc nuối cho con người bạn của ngày xưa. Tất cả đều ổn. Bên cạnh mỗi dòng đã thay đổi, hãy ghi đại khái từ lúc nào nó không còn đúng nữa. Những ghi chú ấy tạo thành một dòng thời gian nhỏ về sự thay đổi của chính bạn, và lá thư tiếp theo sẽ có nhiều chất liệu hơn để viết.
Một lá thư về những điều chắc chắn
Chào bản thân trong tương lai,
Đây là những điều tôi đang chắc chắn ngay bây giờ. Tôi sẽ không bao giờ thích chạy bộ. Tôi vẫn sẽ ở căn hộ này, vì ánh sáng trong căn phòng phía sau đẹp quá, không nỡ rời đi. Tôi vẫn sẽ thân với cùng bốn người ấy. Một ngày Chủ nhật hoàn hảo là đi chợ, ngủ trưa và có một cuộc gọi dài với người bạn lâu năm nhất. Khi người lạ hỏi, tôi nói mình là giáo viên trước khi nói bất cứ điều gì khác. Mười năm trước tôi chắc chắn sẽ sống ở một đất nước khác, nên tôi biết mình có thể sai. Hãy đánh dấu từng dòng là còn đúng, đã thay đổi hoặc bất ngờ, và hãy tử tế với những lần đoán trật.
[tên của bạn]
Viết thư của bạn ngay bây giờ
Hãy lập danh sách mười điều chắc chắn, sau khi đã viết danh sách ngắn về những thay đổi. Chọn một ngày năm năm nữa, rồi gửi đi. Khi email đến, bạn có thể học được điều gì đó về chính mình mà hôm nay không ai nói cho bạn biết được.
