Mutfağın iki hafta sonu süreceğini söylemiştin. Altı hafta sonu sürdü. Raporun cuma gününe kadar biteceğini söylemiştin; bitişi ancak ertesi haftanın çarşambası oldu. Bu daha önce de yaşandı; muhtemelen geçen sefer de buna benzer bir şey söylemişsindir.
Bu örüntünün bir adı var: planlama yanılgısı. Daniel Kahneman ve Amos Tversky bunu 1979'da ortaya koydu ve o zamandan beri on yıllardır üzerine çalışılıyor. Bu yazı, araştırmacıların ne bulduğunu anlatıyor ve sonra mektup için pratik bir kullanım öneriyor: tahminini bir tarihte kaydet ve gelecekteki sen de notunu versin.
Araştırma ne buldu
1994'te Roger Buehler, Dale Griffin ve Michael Ross, “Exploring the ‘planning fallacy’: Why people underestimate their task completion times” başlıklı makaleyi Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımladı. Beş çalışma boyunca insanların kendi akademik ve günlük işleri için yaptıkları tahminler fazla iyimserdi. Sesli düşündüklerinde, işin nasıl gideceğini gözlerinde canlandırdılar ve daha önce benzer işlerin nasıl gittiğini çoğunlukla göz ardı ettiler. Geçmişteki gecikmelerini dışsal, geçici ve tek seferlik nedenlere bağladılar; bu yüzden gecikmeler hiç sayılmadı.
Bunlardan ikisi işimize yarıyor. İnsanlara ilgili geçmiş deneyimleri yeni tahminle ilişkilendirmeleri söylendiğinde, iyimserlik yanlılığı ortadan kalktı. Ayrıca başkalarının işlerini tahmin eden gözlemciler daha uzun süreler tahmin etti ve geçmiş deneyime daha çok yaslandı.
Son sonucun içinde gizli pratik bir numara var: mektubu kaydetmeden önce, alışkanlıklarını bilen birine projenin ne kadar süreceğini düşündüğünü sor ve onun tahminini kendi tahmininin yanına yaz. Onunki muhtemelen daha uzun çıkacak. Hangi ikinizin haklı olduğunu mektup sana söyleyecek.
Ders neden hiç akılda kalmıyor
Adını bilmek, bunun ortadan kalkmasını sağlamıyor gibi görünüyor. Bunun nedenlerinden biri, gerçek ortaya çıktığında tam olarak ne tahmin ettiğini çoğu zaman unutmuş olman. Planı hatırlıyorsun, ama yüksek sesle söylediğin sayıyı değil. Bu yüzden gecikme kötü şans gibi hissettirir ve ders silikleşir.
Mektup, hafıza sorununu çözer. Tahmini yaptığın gün yazarsan ve son tarihten sonra karşına çıkarsa, tahmini gerçekte olanla karşılaştırabilirsin. Onu sessizce değiştiremezsin; çünkü mektup kaydettikten sonra düzenlenemez.
Kontrol edilebilir tahminler yaz
Belirsiz tahminler değerlendirilemez. “Yakında” ve “birkaç hafta” gelecekteki kendine hiçbir işe yaramaz. Belirsiz sözler değil, tarihler hedefle. Projenin her aşaması için bir aşama adı ve takvimde bir tarih yaz.
Örneğin bir tadilat için:
- Boya 14 Mart'a kadar biter.
- Yeni tezgâhlar Nisan sonuna kadar yerinde olur.
- Mutfak 15 Haziran'a kadar kullanılabilir olur.
Sonra genellikle neyin ters gittiğine dair dürüst bir satır ekle. “Malzeme teslimatları gecikir.” “Hafta içi akşamları enerjim tükeniyor.” “Temizliği hafife alıyorum.” Bu noktada araştırma sana bir ipucu veriyor: insanlar tahminlerini ilgili geçmiş deneyimlere bağladıklarında iyimserlik yanlılığı ortadan kalktı.
Geçen seferki gerçekte ne kadar sürdüğünü yaz
Geçen benzer projeyi ve gerçekte ne kadar sürdüğünü anlatan tek bir cümle yaz. “Banyonun bir ay sürmesi gerekiyordu, dört ay sürdü.” Bu sayıyı yeni tahminin yanına koy ve bunun sana ne hissettirdiğine bak.
Tarihini hemen değiştirmek zorunda değilsin. Bazen yeni tahmin daha uzun olacak, bazen de bu sefer farklı olduğuna içtenlikle inanacaksın. Ama mektup ikisini de kaydeder ve sonradan hangisinin haklı çıktığını göreceksin.
Alıştırma
Bitirmediğin, birkaç aşaması olan ve önemsediğin bir son tarihi bulunan bir proje seç. Mektup beş kısa şey içerir: tarihli aşamalar, genellikle neyin ters gittiğine dair satır, geçen benzer projenin gerçekte ne kadar sürdüğü, başka birinin tahmini ve tarihler kayarsa kendini önceden affettiğin tek bir satır. Mektubu aradaki farktan öğrenmek için yazıyorsun, bu yüzden bu konuda şimdi nazik ol.
Gönderim tarihini seç: son tarihten hemen sonra, belki bir ya da iki hafta sonrasına. Mektubu o gün, senin saat diliminde saat 08.00 ile öğle arasında sana e-postayla göndereceğiz ve o zamana kadar nasıl geçtiğini bilmiş olacaksın.
Mektup geldiğinde nasıl okunur
Önce tarihleri oku, sonra onları takvimle karşılaştır. Hangi aşama kaydı ve ne kadar kaydı? Endişelendiğin aşama mıydı, yoksa başka bir aşama mı?
Sonucu bir hükme çevirme dürtüsüne karşı koy. Kaçırılan bir tarih, bir veri. Faydalı olan soru neden sorusu: iş düşündüğünden büyük müydü, kontrolünün dışında bir şey mi oldu, yoksa tahmin en iyi senaryoya mı dayanıyordu? Cevabını kendi kopyanda mektubun altına yaz ve bir dahaki sefere bir şey planladığında kullan.
Sınırlar
Bu, kusursuz planlar için bir yöntem değil. Araştırmada, tahminleri yazmanın onları doğru hale getireceğine dair bir vaat yok ve bir mektup, bir projeyi daha hızlı ilerletmez. Sana öğrenebileceğin bir kayıt verir.
Bu, başkasının takvimini nasıl yöneteceğine dair bir öneri de değil. Planın bir ekibi, bir yükleniciyi ya da bir işvereni içeriyorsa, bu insanların kendi tahminleri olacaktır ve onlarla doğrudan çalışman gerekebilir.
Örnek bir mektup
Merhaba, gelecekteki ben,
Tadilat planım şu. Boya 14 Mart'a kadar, tezgâhlar Nisan sonuna kadar, çalışır durumda bir mutfak 15 Haziran'a kadar. [partnerinin adı] Ağustos diyor. Geçen sefer banyonun bir ay sürmesi gerekiyordu, dört ay sürdü; çoğunlukla fayans beklemekle geçti. Bu yüzden tezgâhlar konusunda geriliyorum. Tarihler kayarsa kendimi affediyorum. Sadece hangisinin önce kaydığını ve bunu önceden görüp görmediğimi bilmek istiyorum. Bir de bana kimin daha yakın olduğunu söyle, ben mi yoksa [partnerinin adı] mı.
[adın]
Mektubunu şimdi yaz
Henüz bitirmediğin bir proje seç ve onu üç aşamaya böl. Her biri için bir tarih, genellikle neyin ters gittiğine dair bir satır, geçen benzer projenin ne kadar sürdüğü ve başka birinin tahmini yaz. Gönderim tarihini son tarihinden bir hafta sonrasına planla ve mektubu gönder.
